Wraz z upływem kolejnych tygodni coraz częściej pojawiają się też przeziębienia i inne infekcje dróg oddechowych. Choć wzrost liczby zachorowań zwykle kojarzymy z chłodniejszą i deszczową pogodą, sama niska temperatura nie jest przyczyną zakażenia. Jesienią zmieniają się jednak nasze nawyki, warunki przebywania w pomieszczeniach i częstotliwość kontaktów z innymi ludźmi. Dlaczego te czynniki mają znaczenie i co możemy zrobić, aby zmniejszyć ryzyko infekcji u siebie oraz osób w naszym otoczeniu?

Powrót do szkół i pracy – dlaczego łatwiej wtedy o chorobę?

Po wakacjach ponownie spędzamy więcej czasu wśród innych ludzi. Dzieci wracają do klas i przedszkoli, a dorośli do biur, zakładów pracy oraz codziennych dojazdów. To oznacza więcej sytuacji, w których może dojść do kontaktu z osobą zakażoną. Wirusy odpowiedzialne za infekcje dróg oddechowych mogą rozprzestrzeniać się wraz z cząstkami uwalnianymi podczas oddychania, rozmowy, kaszlu czy kichania. Im bliższy i dłuższy kontakt, tym większe może być ryzyko zakażenia.

Infekcja złapana poza domem może łatwo przenieść się dalej. Dziecko może zarazić się w szkole lub przedszkolu, a następnie przekazać wirusa domownikom. Podobny mechanizm dotyczy osób, które mają codzienny kontakt z wieloma ludźmi w pracy czy komunikacji publicznej.

Jak wskazuje amerykańska agencja Centers for Disease Control and Prevention (CDC) https://www.cdc.gov/children-and-school-preparedness/php/interventions/everyday-actions-for-schools.html ,w szkołach ryzyko szerzenia się chorób zwiększa nie tylko częsty i bliski kontakt uczniów. Znaczenie mają również wspólnie używane przedmioty oraz niewystarczająca wentylacja. Sama liczba spotykanych osób nie wyjaśnia więc całego problemu – ważne są także warunki, w których przebywamy.

Wentylacja i wilgotność powietrza a ryzyko infekcji

Jesienią przenosimy znaczną część codzienności do zamkniętych wnętrz. Rzadziej otwieramy okna, dłużej przebywamy w tych samych pomieszczeniach, a wraz z rozpoczęciem sezonu grzewczego zmieniają się też warunki panujące w ich środku. To wszystko może mieć znaczenie dla ryzyka infekcji.

Osoba zakażona może uwalniać do powietrza cząstki zawierające wirusy, kiedy oddycha, mówi, kaszle lub kicha. Przy słabej wentylacji są one usuwane wolniej, a ich stężenie może stopniowo rosnąć. Długie przebywanie grupy osób w jednym, słabo wentylowanym wnętrzu może zwiększać ekspozycję na cząstki obecne w powietrzu.

Drugim elementem jest wilgotność. Jak podkreśla Główny Inspektorat Sanitarny, zbyt suche powietrze może wysuszać błony śluzowe nosa i gardła, osłabiając ich naturalną funkcję ochronną. Ogrzewanie może dodatkowo obniżać wilgotność względną w pomieszczeniach. To jeden z powodów, dla których jesienna pogoda oddziałuje na ryzyko infekcji raczej pośrednio – poprzez nasze zachowania i warunki, w których spędzamy dzień.

Co możemy zrobić, żeby ograniczyć transmisję infekcji?

Nie da się całkowicie wyeliminować kontaktu z wirusami, ale można zmniejszyć ryzyko zakażenia i przekazania infekcji innym osobom. Zgodnie z zaleceniami CDC ważną rolę odgrywają podstawowe zasady higieny i profilaktyki.

Warto pamiętać o:

-regularnym wietrzeniu pomieszczeń i dbaniu o sprawną wentylację, która pomaga poprawić jakość powietrza;
-myciu rąk wodą z mydłem, szczególnie po powrocie do domu, przed posiłkiem i po wydmuchaniu nosa;
-pozostawaniu w domu, gdy pojawiają się objawy infekcji dróg oddechowych – pozwala to zmniejszyć ryzyko zakażenia innych osób;
-szczepieniach ochronnych uwzględniających wiek, stan zdrowia oraz obowiązujące zalecenia;
-zasłanianiu ust i nosa podczas kaszlu lub kichania – najlepiej chusteczką albo zgięciem łokcia.

Dobrze dopasowana maseczka może być dodatkowym środkiem ochrony w sytuacjach zwiększonego ryzyka. Jej zastosowanie warto rozważyć przy dużym zagęszczeniu ludzi, gdy wirusy krążą intensywniej, a także podczas spotkań z osobami, u których ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji jest większe.

Odporność potrzebuje nie tylko profilaktyki, ale też odpoczynku

Jesienią łatwo skupić się na tym, co dzieje się wokół nas – większej liczbie kontaktów, pogodzie czy warunkach w pomieszczeniach. Tymczasem znaczenie ma również to, w jakiej kondycji jest sam organizm. Po wakacjach często zmienia się rytm dnia: wracają wcześniejsze pobudki, dojazdy, nauka, praca i dodatkowe obowiązki. Jeśli nie towarzyszy temu wcześniejsza pora zasypiania, czasu na sen zaczyna brakować.

To nie pozostaje bez znaczenia dla odporności. Sen jest czasem aktywnej pracy układu odpornościowego – zmienia się wtedy aktywność jego komórek oraz wydzielanie związków ważnych dla reakcji immunologicznej. Odpowiednia ilość snu ma też znaczenie dla kształtowania pamięci immunologicznej. Długotrwałe niedosypianie może zaburzać te mechanizmy. Na związek długości snu z podatnością na infekcję wskazują m.in. wyniki badania https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19139325/ obejmującego 153 zdrowe osoby dorosłe. Po ekspozycji na rinowirusa przeziębienie częściej rozwijało się u osób, które spały przeciętnie mniej niż siedem godzin na dobę, niż u uczestników śpiących co najmniej osiem godzin.

Osobnym obciążeniem może być przewlekły stres. W reakcji na napięcie organizm wydziela m.in. kortyzol, który bierze udział w regulowaniu odpowiedzi odpornościowej. Sam stres jest naturalną reakcją, jednak gdy utrzymuje się długo – szczególnie w połączeniu z niewyspaniem i brakiem odpoczynku – może zaburzać funkcjonowanie układu odpornościowego.

W codziennym planie warto znaleźć miejsce na ruch. Umiarkowany i regularny ruch sprzyja prawidłowej pracy układu odpornościowego, a jednocześnie pomaga łagodzić napięcie i może poprawiać jakość snu. Jesienią łatwo jednak zaniedbać aktywność – przy krótszych dniach, niesprzyjającej pogodzie i natłoku obowiązków trudniej znaleźć czas na spacer czy trening.

Jak ubierać się, gdy jesienna pogoda zmienia się w ciągu dnia?

Jesienny strój często musi sprawdzić się w kilku różnych warunkach jednego dnia. Chłodny poranek może przejść w znacznie cieplejsze popołudnie, a temperaturę odczuwamy inaczej podczas spokojnego oczekiwania na przystanku niż w czasie szybkiego marszu czy jazdy na rowerze. Wiatr i przelotny deszcz dodatkowo utrudniają dobranie jednej warstwy odpowiedniej na wiele godzin.

Dlatego pomocne jest ubieranie się warstwowo. Bazą może być koszulka lub koszula, a na nią warto założyć cieplejszą warstwę – na przykład rozpinaną bluzę, cienki polar albo sweter. Na wierzch można dobrać ubranie chroniące przed chłodem i wiatrem. W jesiennych kolekcjach dostępne są między innymi kurtki przejściowe damskie https://modivo.pl/c/kobiety/odziez/kurtki/kurtki-przejsciowe?cookie_consent=true  i męskie, kamizelki czy płaszcze. Taka warstwa przydaje się podczas chłodnego poranka, a gdy temperatura wzrośnie lub poprawi się pogoda, można ją po prostu zdjąć.

Warstwowy strój ułatwia utrzymanie komfortu cieplnego i pomaga uniknąć zarówno wychłodzenia, jak i przegrzania. Nie chroni przed zakażeniem, ale pozwala wygodniej reagować na kapryśną jesienną aurę.

Jesień nie musi kojarzyć się tylko z sezonem infekcji

Na część czynników zwiększających ryzyko zakażenia nie mamy wpływu, ale wiele codziennych decyzji pozostaje po naszej stronie. Możemy zadbać o sen https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/jak-dbac-o-dobry-sen , ruch i odpoczynek, regularnie wietrzyć pomieszczenia, pamiętać o higienie oraz nie narażać innych, gdy sami mamy objawy infekcji.

Takie działania nie dają pełnej ochrony przed wirusami, ale pomagają ograniczać ryzyko i lepiej funkcjonować w chłodniejszych miesiącach. Jesień może wtedy pozostać czasem spacerów, spotkań i korzystania z sezonu – a nie wyłącznie okresem kojarzonym z przeziębieniem.

Źródła:

-Modivo – Jesień w rytmie natury – jak się ubrać na hiking po lesie? https://runway.modivo.pl/jesien-w-rytmie-natury-jak-sie-ubrac-na-hiking-po-lesie/ 
-Everyday Actions for Schools to Prevent and Control the Spread of Transmissible Infections | Children & School Preparedness – CDC: https://www.cdc.gov/children-and-school-preparedness/php/interventions/everyday-actions-for-schools.html 
-Sleep habits and susceptibility to the common cold – S. Cohen, W. J. Doyle, C. M. Alper i in.: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19139325/ 
-Jesień bez infekcji. Złota jesień zaczyna się od profilaktyki – Główny Inspektorat Sanitarny: https://www.gov.pl/web/gis/jesien-bez-infekcji-zlota-jesien-zaczyna-sie-od-profilaktyki/ 
-About Physical Distancing and Respiratory Viruses – CDC: https://www.cdc.gov/respiratory-viruses/prevention/physical-distancing.html 
-Healthy Habits: Coughing and Sneezing | Water, Sanitation, and Environmentally Related Hygiene (WASH) – CDC: https://www.cdc.gov/hygiene/about/coughing-and-sneezing.html 
-Szczepienia dorosłych – dlaczego są potrzebne? – Akademia NFZ: https://akademia.nfz.gov.pl/artykuly/szczepienia-doroslych-dlaczego-sa-potrzebne/ 

Autor: J.W.